Κυριακή, 23 Σεπτεμβρίου 2012

Wilhelm von Gloeden (1856-1931), a tribute


 
Αυτοποτρέτο του Wilhelm von Golden του 1891

BARONS WILHELM VON GLOEDEN (1856-1931), αφιέρωμα
Προλεγόμενα
O Wilhelm von Gloeden (1856-1931) δεν είναι ένας ακόμα σπουδαίος φωτογράφος που το όνομά του καταγράφεται στην ιστορία της φωτογραφίας, αλλά ένας καλλιτέχνης που με την ξεχωριστή και επίμονη ματιά του καθιέρωσε, εδραίωσε, στήριξε και εξέλιξε αυτό που αργότερα θα ονομάσουμε ομοερωτική φωτογραφία. Το αφιέρωμα αυτό είναι μια μικρή τιμή στον άνθρωπο που τόλμησε να φωτογραφίσει τα όνειρά του, αλλά και μια μικρή συμβολή στη γνωριμία με το έργου του.

WILHELM VON GLOEDEN, μια γνωριμία
O Baron Wilhelm von Gloeden γεννήθηκε στο Mecklenburg, στη Βόρεια Γερμανία το 1856. Ο πατέρας του, ο οποίος πέθανε σε νεαρή ηλικία, ήταν υπάλληλος της δασοκομίας στην υπηρεσία του Μεγάλου Δούκα του Mecklenburg-Schwerin. Η μητέρα του παντρεύτηκε τον Wilhelm Joachim von Hammerstein Baro, έναν συντηρητικό πολιτικό και δημοσιογράφο. Ο Gloeden άρχισε να μελετά την ιστορία της τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Ροστόκ, αλλά σύντομα έφυγε για να σπουδάσει ζωγραφική στο Κολέγιο Τέχνης στη Βαϊμάρη. Παράλληλα καλλιέργησε μια παθιασμένη αγάπη για το θέατρο.
Το 1878, πήγε στην Ιταλία με την ελπίδα να θεραπεύσει το πρόβλημα που αντιμετώπιζε με τον πνεύμονά του. Εγκαταστάθηκε στην Ταορμίνα, μια μικρή παραθαλάσσια πόλη στη Σικελία, η οποία επρόκειτο να γίνει ο «επίγειος παράδεισός» του. Εκεί στο θερμό κλίμα της Μεσογείου μπόρεσε να ζήσει ελεύθερα την ερωτική του κλίση, γεγονός που τον βοήθησε τόσο σε ψυχολογικό επίπεδο όσο και σε σωματικό, αφού ανέκτησε σύντομα την υγεία του. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Σικελία, παρά τον σημαντικό φυσικό της πλούτο, τα βράχια, τη θάλασσα, τα βουνά, τις κοιλάδες, τους ποιμένες που θύμιζαν στον Gloeden την ιδανική Αρκαδία, έτσι όπως είχε διαποτίσει τη σκέψη του το πνεύμα του Ρομαντισμού, ενός καθαρά Γερμανικού κινήματος. Πέρα απ' όλ' αυτά λοιπόν, η Σικελία δεν έπαυε να είναι ο φτωχός Νότος, και ο ευκατάστατος Γερμανός που εγκαταστάθηκε εκεί δεν άργησε να γίνει φίλος με τον Δήμαρχο της πόλης, αλλά και με τους νέους της.


Από τις αρχές της δεκαετίας του 1880 άρχισε να ειδικεύεται στις φωτογραφίες των γυμνών αγοριών σε φυσικά τοπία με βουκολική θεματογραφία, για να γίνει έτσι ένας πρωτοπόρος της φωτογραφίας του φυσικού χώρου. Αν και αρχικά, έκανε σπουδές πορτρέτων νεαρών γεωργών της περιοχής, καθώς και σπουδές τοπίων. Το 1895 όμως τα πράγματα δεν εξελίχτηκαν ευνοϊκά για τον Gloeden αφού, ο πατριός του, έχασε την περιουσία του και, συνέπεια αυτού, ο Gloeden το επιδόμά του, έτσι στράφηκε επαγγελματικά πλέον προς τη φωτογραφία. Παλαιότερα πουλούσε βέβαια τις φωτογραφίες του αλλά σε μικρή κλίμακα. Η οικονομική δυσχέρεια όμως τον έστρεψε να ασχοληθεί επαγγελματικά με το ως τώρα χόμπι του.
Η μεγάλη και ουσιαστική βοήθεια όμως έμελλε να έρθει από το Μεγάλο Δούκα Friedrich Franz ΙΙΙ του Mecklenburg-Schwerin, τον οποίο γνώριζε από την παιδική ηλικία και ο οποίος ήταν μεγάλος θαυμαστής και συλλέκτης τού έργου του. Ο δούκας του χάρισε μια φωτογραφική μηχανή και πλήρη εξοπλισμό, έτσι τώρα ο Gloeden ήταν σε θέση να εργαστεί με αυτό το σύγχρονο απόχτημα. Δεν πρέπει να παραλείψουμε να αναφέρουμε όμως την επαφή του Gloeden με τον τοπικό φωτογράφο Grupi Giovanni, ο οποίος με τον εξοπλισμό του αλλά και τις γνώσεις του βοήθησε σημαντικά τον Gloeden.
Όλως περιέργως, το εμπόριο των φωτογραφιών του Gloeden δεν ήταν υπόγειο, όπως θα μπορούσε κανείς να φανταστεί, λαμβάνοντας υπόψη τη σεμνοτυφία και την ιδιαίτερα ομοφοβική ατμόσφαιρα της εποχής. Πολλές από τις φωτογραφίες του έχουν δημοσιευθεί σε μεγάλα φωτογραφικά περιοδικά της εποχής, επίσης εμφανίζεται σε δημόσιες εκθέσεις, όπου του απονέμονται βραβεία, ακόμα και στην Αγγλία. Είναι αλήθεια ότι ο Gloeden πέρα από τα γυμνά, φωτογράφιζε και πορτρέτα, τοπία, εικόνες κάθε είδους. Αν και ποτέ δεν φωτογράφισε ερωτικές σκηνές, οι γυμνές φωτογραφίες των αγοριών του έχουν σαφέστατο σεξουαλικό υπονοούμενο. Παρ' όλα αυτά αν και φαίνεται να είναι αρκετά σαφής ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό τους είναι εντελώς εκπληκτικό το γεγονός ότι κάποιος δε μπορούσε να δει τίποτα από αυτά, αλλά «εθνογραφικές μελέτες των νέων ιθαγενών του νησιού της Σικελίας». Ακόμα, όπως ήταν φυσικό, το διακριτικό αισθησιακό μήνυμα του Gloeden ήταν πλήρως κατανοητό από εκείνους που είχαν παρόμοια ενδιαφέροντα. Το πιο πιθανό είναι, οι εικόνες, όπως π.χ. τα αγκαλιασμένα ζευγάρια των νέων, να δημοσιεύθηκαν σε ειδικά περιοδικά (ήδη υπάρχοντα, ιδιαίτερα στη Γερμανία), και όχι σε περιοδικά γενικού φωτογραφικού ενδιαφέροντος.

 

Επιπλέον, ο Gloeden ήταν θαυμαστής των Ελλήνων και της τέχνης τους. Μιας τέχνης που καθόρισε την μετέπειτα ευρωπαϊκή πορεία της τέχνη και ήταν πραγματικά ενθουσιασμένος για το λαό της χώρας του (της Ταορμίνας), που ήταν απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, αφού είναι γνωστό ότι αποίκισαν όλη τη Νότια Ιταλία και τη Σικελία, η δε Ταορμίνα ιδρύθηκε το 603 π.Χ. από τον Διόνυσο τον Έλληνα ηγεμόνα των Συρακουσών. Με τις φωτογραφίες του φαίνεται να επιβεβαίωνε συχνά την προέλευση αυτή μέσα από την τέλεια ομορφιά των κορμιών των νεαρών ανδρών (αν και μερικές φορές καλύπτονται από ρούχα).
Με βάση τις ευρέως διαδεδομένες παραδόσεις της κλασικής αρχαιότητας, ο Gloeden παρουσίασε τις εικόνες του ως «εικόνες του Ομήρου και του Θεόκριτου». Αυτό ήταν ένα χρήσιμο αλλά και έξυπνο τέχνασμα για να δικαιολογήσει τα γυμνά μοντέλα του αλλά είναι επίσης και ο θεματικός λόγος ύπαρξης των φωτογραφιών του. Από την άλλη πλευρά, διακρίνουμε μια προσπάθεια να ταιριάξει και να ισορροπήσει την ίδια τη δουλειά του, μεταξύ των ιδεαλιστικών κλασικών ελληνικών αγαλμάτων, και της φυσικής πραγματικότητας του σώματος αυτών των νέων αλιέων, αγροτών, βοσκών, γεγονός που είναι ιδιαίτερα γοητευτικό. Σε μερικές φωτογραφίες μάλιστα ο Gloeden, θέλει να δώσει ακόμη και την περίεργη εντύπωση ότι πράγματι ελήφθησαν στον αρχαίο κόσμο των Ελλήνων. Υπάρχουν, επίσης, εικόνες που δεν είναι δυνατόν να εκφράσουν μια συγκεκριμένη ιδέα, αλλά δείχνουν την ονειρική κατάσταση, την αόριστη προσδοκία, χαρακτηριστικό της εφηβείας, και αυτό φαίνεται ως το πλέον ειλικρινή και πειστικό στοιχείο της δουλειάς του.
Το ταλέντο του Gloeden ήταν στο να πάρει τα μοντέλα του να τα τοποθετήσει σε φυσικούς χώρους σε διάφορες πόζες δημιουργώντας σκηνές, καθώς και στη χρήση ειδικών φίλτρων και αποχρώσεων για να ενισχύσει την επίδραση των εικόνων, γεγονός που θα λέγαμε προστίθεται στην ποιότητα των επιτευγμάτων του. Θεματικά παρόμοια έργα βλέπουμε σε συγχρόνούς του, όπως και στον ξάδελφό του Wilhelm von Plόschow, ο οποίος έζησε στη Ρώμη, και ήταν κάποτε βοηθός του Vincenzo Galdi, αν και η δουλειά του είναι αξιέπαινη, σε καμιά όμως περίπτωση δεν έχει την αύρα των εικόνων του Gloeden. Ωστόσο, ήταν μερικές φορές πολύ πιο κραυγαλέα.
Το σπίτι του Gloeden, με τον υπέροχο κήπο του, ήταν ένα από τα αξιοθέατα της Ταορμίνα και το βιβλίο επισκεπτών του περιείχε επιφανή ονόματα ανθρώπων των γραμμάτων όπως οι: Anatole France, Gabriele D'Annunzio και ο Oscar Wilde, η ηθοποιός Eleonora Duse, Ευρωπαίοι αριστοκράτες και αμερικανικοί βιομήχανοι όπως ο Rothschild, Krupp και ο Vanderbilt, αλλά και προσωπικότητες όπως ο Edward VII, βασιλιάς της Μεγάλης Βρετανίας.
 
 

Ο Gloeden κατέβαλε πολλά χρήματα στα μοντέλα του και ακόμη άνοιξε τραπεζικούς λογαριασμούς σ' αυτά, που συχνά ήταν ικανοί για να ξεκινήσει κάποιος μια δική του επιχείριση. Λέγεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν οικογένειες στην περιοχή που οφείλουν την ευημερία τους σε τέτοιες προσφορές.
Ο Gloeden αναγκάστηκε να φύγει από την αγαπημένη του πόλη το 1915, όταν η Ιταλία μπήκε στο Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο εναντίον της Γερμανίας. Το σπίτι του κρατήθηκε από έναν πρώην μοντέλο και βοηθό του, τον Gloeden Pancrazio Bucini (που ονομάζοταν και il Moro), μέχρι την επιστροφή του το 1919.
Το τραγικό είναι ότι πολλά από τα μοντέλα του Gloeden έχασαν τη ζωή τους στις μάχες του πολέμου. Με την καταστροφική αναταραχή του πολέμου, το κοινωνικό κλίμα άλλαξε, και η σημασία των ιδανικών που δανείστηκε από την αρχαιότητα και πάνω τους στήριξε το έργο του, συρρικνώθηκε. Οι εικόνες του Gloeden άρχισαν να δείχνουν τώρα πια ξεπερασμένες και είχαν πολύ μικρότερη ζήτηση. Η καταστροφή άφησε το σημάδι της στον Gloeden που θρηνούσε την απώλεια των πρώην μοντέλων του, που σκοτώθηκαν όπως είπαμε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Ο Gloeden επανήλθε διστακτικά στο θέμα που τον έκανε διάσημο. Όμως η ώρα του Ελληνικού ονείρου του είχε τελειώσει.
Ο Wilhelm von Gloeden πέθανε το 1931 στην Ταορμίνα. Άφησε όλα του τα υπάρχοντα στο μοντέλο και βοηθό του, τον Gloeden Pancrazio Bucini. Στην καλύτερη και παραγωγική του περίοδο που θα λέγαμε ότι χρονολογείται από 1890 έως 1914 περίπου, ο πλήρης όγκος των φωτογραφιών του Gloeden με θέμα το αντρικό γυμνό, εκτιμάται ότι είναι έως και 7.000. Είναι θαμμένος στο νεκροταφείο της αγαπημένης του Ταορμίνας
Αξίζει να σημειωθεί ότι, στην Ιταλία, κατά την διάρκεια της φασιστικής περιόδου η περιουσία του Gloeden συμπεριλαμβανομένου και του αρχείου του, που όπως είπαμε ανήκε στον Pancrazio Bucini, κατασχέθηκε από τη φασιστική κυβέρνηση του Μουσολίνι. Ο Bucini δέχτηκε επίθεση από την αστυνομία το 1933 και το 1936. Κατηγορήθηκε επίσης για πώληση πορνογραφικών εικόνων, αλλά αθωώθηκε στη δίκη που ακολούθησε στη Μεσίνα. Παρ' όλα αυτά όμως το κακό είχε γίνει, αφού, τα τρία τέταρτα περίπου των αρνητικών καταστράφηκαν από την φασιστική αστυνομία. Ωστόσο, σήμερα η εργασία του Wilhelm von Gloeden σιγά-σιγά έχει διασωθεί, ανακαλυφθεί και ενωθεί χάρη στις ανά τον κόσμο συλλογές όπου βρίσκεται το έργο του. 
 
 
Wilhelm von Gloeden: "...auch ich in Arkadien" (κι εγώ στην Αρκαδία) 
Αφίσα έκθεσης φωτογραφιών του Gloeden στη Ζυρίχη το 2008

ΕΚΘΕΣΕΙΣ
-  Royal Photographic Society, London: 1893 (παρουσίαση 21 φωτογραφιών), 1895 (παρουσίαση 3 φωτογραφιών), 1907 (παρουσίαση 10 φωτογραφιών), 1908 (παρουσίαση 3 φωτογραφιών).
-  British Journal of Photography Exhibition, London, January 1909 (60 Gloeden prints, half of them studies of youths & maidens)
-  Internationale Ausstellung zur Amateurphotographie, Berlin (1899)
-  Baron Wilhelm von Gloeden, Kunsthalle Basel (1979)
-  Wilhelm von Gloeden - Auch ich in Arkadien, MEWO Kunsthalle Memmingen (2008): 400 photos on exhibit, 800 in the catalog.



ΒΙΒΛΙΑ, ΚΑΤΑΛΟΓΟΙ και ΛΕΥΚΩΜΑΤΑ για τον Wilhelm von Gloeden
- Baron Wilhelm von Gloeden (1856–1931). Kunsthalle Basel (1979) Exhibition catalog, vol 4 devoted to von Gloeden (48 pages, 27 illus.).
- Colonnese, Gaetano (a cura di), Cochonnerie 2, Colonnese, Napoli 1982.
- Caspers, Hurbert, Taormina, la Sicilia e i tedeschi, in: "Sicilia" n. 22, 1959, pp. 17-27.
- Canet, Nicole, Galdi secret. Photographies, portraits et nus 1890-1920, Galerie "Au boneur du jour", Paris 2011.
- Buthe, Michael, Die Sonne von Taormina. Übermalte Photographien von Wilhelm v. Gloeden, König, Köln 1987.
- Gloeden, Wilhelm von, Fotografías del desnudo clásico, Colectivo Sol, México 1983. Portfolio con 15 tavole slegate, in maggioranza opera di Pluschow e Galdi.
- Puig, Herman (cur.), Les jardins interdits - Puig, Paris, s.d. ma ca. 1985.
- Formato rivista. Contiene anche il saggio introduttivo di Ron Lenz,The boys of Taormina, vol. 1, 1970 circa, 48 pagine.
- The boys of Taormina and the baron von Gloeden, s.i.t.
- Wedemeyer, Manfred (cur.), Wilhelm von Gloeden. Jünglinge in Arkadien, Klappholttal, Sylt 1991.
- Colonnese, Gaetano (a cura di), Cochonnerie 2, Colonnese, Napoli 1982.
- Colonnese, Gaetano (a cura di), Petite cochonnerie, Colonnese, Napoli 1991.
- Dall'Orto, Giovanni (a cura di), Von Gloeden ieri e oggi, Babilonia, Milano 1993.
- Ekkehard, Hieronimus (a cura di), Wilhelm von Gloeden. Photographie als Beschwörung, Rimbaud Presse, Aachen 1984.
- Cooper, Emmanuel (presentazione di), Wilhelm von Gloeden. Taormina, GMP, London 1985.
- Falzone Barbarò, Michele; ΜMiraglia, Marina;ΝMussa, Italo (a cura di), Le fotografie di von Gloeden, Longanesi, Milano 1980. Con una nota di Goffredo Parise.
- Miraglia, Marina e Mussa, Italo (a cura di), Le fotografie di von Gloeden, TEA, Milano 1996. Con una nota di Goffredo Parise.
- Gallo, Francesco, W. Von Gloeden. Fotografie originali [titolo in copertina: W. Von Gloeden fecit], Comune di Taormina (Tipolitografia Pino, Catania) 1981.
- Gloeden, Wilhelm von, Amore e arte, Nino Malambrì, Taormina 1999.
- Gloeden, Wilhelm von, Baron Wilhelm von Gloeden. A portfolio, Galleria il Ponte, Roma s.d. Ma 1998.
- Gloeden, Wilhelm von, Taormina. Wilhelm von Gloeden. Calendario 2000, Vittorio Malambrì, Taormina 1999.
- Gloeden, Wilhelm von, L'arte di Gloeden. Il barone fotografo, Malambrì, Taormina 1979.
- Gloeden, Wilhelm von, Ritratti (1898-1904). Con una nota autobiografica, Edizioni dell'Elefante, Roma 1964.
- Gloeden, Wilhelm von, Taormina, Twelvetrees press, Pasadena (CA) 1990.
- Gloeden, Wilhelm von, Taormina, Schirmer art book, Munich, Paris & London 1998.
- Gloeden, Wilhelm von, Wilhelm von Gloeden, Postcardbook Taschen, Köln 1993.
- Homosexual men in action 1890-1930, Janssen verlag, Simon's town (Sud Africa) 2002.
- Jacques (sic, ma Gloeden, Wilhelm von), Sicilian boys 1966, International male studio, Copenhagen 1966.
- Janssen, Volker (a cura di), Wilhelm von Gloeden, Wilhelm von Plüschow, Vincenzo Galdi. Italienische Jünglings-Photographien um 1900, Janssen Verlag, Berlin 1991.
- Kiermeier-Debre, Joseph (a cura di), Wilhelm von Gloeden - Auch ich in Arkadien, Boehalu, Koeln 2007.
- Zannier, Italo,Wilhelm von Gloeden. Fotografie. Nudi, paesaggi, scene di genere, Alinari, Firenze 2008.
- Weiermair, Peter (a cura di), Guglielmo Plüschow, Taschen verlag, Köln 1994.
- Peter (a cura di), Wilhelm von Gloeden [in copertina: Erotic photographs], Taschen verlag, Köln 1994. (Anche in versione tedesca: Weiermair, Peter (a cura di), Wilhelm von Gloeden. Erotische photographien, Taschen verlag, Köln 1993, che differisce solo per la lingua del testo).
- Jonathan (a cura di), Baron Wilhelm von Gloeden (1856-1931), Martin Brown Fine art, Sydney 1999.
- Poésies Arcadiennes. Von Gloeden. Vincenzo Galdi. Von Plüschow. Photographies fin XIXe, Galerie au bonheur du jour, Paris 2003 (a cura di Nicole Canet).
- Wilhelm Von Pluschow and Wilhelm Von Gloeden: Two Photo Essays. (IN: Studies in Visual Communications. Volume 9, Number 2, Spring 1983).
- Roger Peyrefitte: Les Amours Singulières (Paris, Gallimard, 1949 & later editions)
- Peter Weiermair: Wilhelm Von Gloeden: Erotic Photographs. (Cologne, Taschen Verlag, 1994) ISBN 3-8228-9315-3
- Peter Weiermair: Wilhelm von Gloeden (Cologne, Taschen Verlag, 1996) (96 pages, mainly illus. 22 cm; text in Ger., Engl. & Fr.) ISBN 3-88288-314-X
- Charles Leslie: Wilhelm Von Gloeden Photographer. A Brief Introduction to His Life and Work. (SoHo Photographic Publishers, New York, 1977) (143 pages, 31cm). Library of Congress Catalog Card Number 77-83146.
- Charles Leslie: Wilhelm von Gloeden, 1856-1931: eine Einführung in Sein Leben u. Werk (Innsbruck, Allerheiligenpresse, 1980) (137 pages) (German edition of 1977 book)
- Ulrich Pohlmann: Wilhelm von Gloeden: Taormina, (Munich, Schirmer Mosel, 1998) (95 pages, 53 illus., 21cm), German edition: ISBN 3-88814-474-4 English edition: ISBN 3-88814-406-X (Dr Pohlmann is head of the photographic archive at the Munich City Museum.)
- Ulrich Pohlmann: Wilhelm von Gloeden. Sehnsucht nach Arkadien (Berlin, Nishen, 1987) (159 pages, mainly illus., 27x22cm) Issued in conjunction with an exhibition at the Stadt Museum, Munich. ISBN 3-88940-018-3
- Roger Peyrefitte: Wilhelm von Gloeden, (biography and 50 pictures of nudes by Gloeden). Editions Textes Gais, Paris (2008), ISBN 978-2-914679-30-5
- Tobias G. Natter & Peter Weiermair (editors): Et In Arcadia Ego: Turn-of-the-Century Photography (82 full page photographs, 25 by Gloeden, with introduction, assessment & biographical chronology; texts are in English & German.) (Edition Oehrli, Zurich, 2000) ISBN 3-905597-20-9
- Jack Woody (ed.): Taormina: Wilhelm von Gloeden (Pasadena, Twelvetrees Press, 1986) (112 pages, mainly illus. 35 cm) ISBN 0-942642-22-8 (2nd edition 1990, 3rd 1997)
- Jean-Claude Lemagny: Photographs of the classic male nude, Baron Wilhelm von Gloeden (New York, Camera/Graphic Press, 1977) (105 pages, mainly illus. 24 cm) ISBN 0-918696-03-8
- Hans-Joachim Schickedanz (ed.): Wilhelm von Gloeden. Akte in Arkadien (Dortmund, Harenberg, 1987) (167 pages, 80 illus., some double-paged, 17.5 cm) ISBN 3-88379-506-2 (New edition also 167 pages: Munich, Orbis, 2000 ISBN 3-572-01113-2)
- Vincenzo Galdi - Wilhelm von Gloeden - Wilhelm von Plüschow. Aktaufnahmen aus der Sammlung Scheid (Bibliothek des Blicks, Vol. 3: Aachen, Rimbaud-Verlag, 1993) (2nd revised edition 2009)
- Ekkehard Hieronimus: Wilhelm von Gloeden. Photographien als Beschwörung (Aaachen, Rimbaud-Presse, 1982) (62 pages 21cm) ISBN 3-922322-15-8
- Zannier, Italo (ed.) Exhibition catalogue (Milano Palazzo della Ragione 2008): Wilhelm von Gloeden: fotografie, nudi, paesaggi, scene di genere (Florence, Alinari, 2008) (191 pages, 154 illus. of a wide range of subjects from the Fratelli Alinari & Milan Civic Photographic Archive collections, with detailed catalogue, 29 cm; text in Engl. & Ital.) ISBN 978-88-6302-004-5
- Joseph Kiermeier-Debre & Fritz Franz Vogel (eds.): Wilhelm von Gloeden - Auch ich in Arkadien (Vienna & Cologne, Böhlau Verlag, Oct. 2007) (208 pages, 350 col. Illus., 34 cm) ISBN 978-3-412-20065-7
Σύνδεσμοι (Links)

Site για τον Wilhelm von Gloeden: http://vongloedengayhistory.free.fr/
Περισσότερα για βιβλία σχετικά με τον Gloeden: Εδώ
Περισσότερες φωτογραφίες του Wilhelm von Gloeden: Εδώ 
© Wilhelm von Gloeden
© κειμένων: gayekfansi.blogspot.com - με την επιφύλαξη κάθε δικαιώματος.








 


 








  











































Υπογραφή του Wilhelm von Golden

Ο τάφος του Wilhelm von Golden στην Ταορμίνα.
Φωτογρφαφία: Giovanni Dall'Orto