Δευτέρα, 7 Ιουνίου 2021

«ΜΗΠΩΣ ΕΙΧΕ ΔΙΚΙΟ Ο ΠΛΑΤΩΝ;», ἕνα κείμενο τοῦ Οὐμπέρτο Γκαλιμπέρτι

 

 

 



 

Προλεγόμενα

Παρουσιάζουμε τὸ κείμενο τοῦ Ἰταλοῦ φιλοσόφου καὶ ψυχαναλυτὴ Οὐμπέρτο Γκαλιμπέρτι ποὺ δημοσιεύτηκε γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἐφημερίδα La Republica στὶς 30.10.2004. Ὁ Γκαλιμπέρτι ἐπιχειρεῖ ἐδῶ μιὰ σύντομη ἀνασκόπηση, ἀρχίζοντας ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Πλάτωνος καὶ φτάνοντας μέχρι τὶς μέρες μας, πάνω στὴν ἀνοχὴ καὶ τὴν ἀντιμετώπιση τῆς ὁμοφυλόφιλίας ἀπὸ τοὺς κρατοῦντες στοὺς αἰῶνες ποὺ κύλισαν

Στὸ κείμενό του, βέβαια, ὁ Γκαλιμπέρτι προσπαθεῖ νὰ «ἀπαλύνει» τὶς εὐθύνες τοῦ χριστιανισμοῦ στὴν ὅλη ἀντιμετώπιση τοῦ φαινομένου τῆς ὁμοφυλόφιλίας, εὐθύνες ποὺ εἶναι καὶ πολλὲς καὶ συγκεκριμένες· ἀλλὰ οὔτως ἢ ἄλλως τὸ κάθε κείμενο ἀντιπροσωπεύει τὶς θέσεις τοῦ συγγραφέα του...

 

Μήπως εἶχε δίκιο ὁ Πλάτων;

(τοῦ Οὐμπέρτο Γκαλιμπέρτι)

Ὁ ἐρωτικὸς δεσμὸς ἀνάμεσα σὲ πρόσωπα τοῦ ἰδίου φύλου ὑπῆρχε πάντοτε σὲ ὅλους τοὺς πολιτισμοὺς καὶ ἑρνημεύτηκε σὲ ὁρισμένους ὡς φυσικὸ γεγονὸς καὶ σὲ ἄλλους ὡς γεγονὸς ἐνάντια στὴ φύση. Καθὼς ἡ φύση, ὅπως μᾶς θυμίζει ὁ Ἡράκλειτος, «κρύπτεσθαι φιλεῖ», ἡ ἀποδοχὴ ἢ ἡ καταδίκη τῆς ὁμοφυλοφιλίας εἶναι φαινόμενα πολιτισμικά. Καὶ καθὼς ἡ κουλτούρα εἶναι πιὸ ἱκανὴ ἀπὸ τὴ φύση στὸ νὰ περιπλέκει τὰ πράγματα, ἂς παρακολουθήσουμε τὰ τεχνάσματά της, τὶς περίτεχνες δικαιολογίες της καὶ τὶς εὐγενεῖς προθέσεις της.

Ὁ Πλάτων εἶναι ὁ πρῶτος ποὺ διατυπώνει τὴν ὑπόθεση ὅτι δὲν εἶναι ἡ φύση ἀλλὰ ὁ νόμος αὐτὸς ποὺ καταδικάζει τὴν ὁμοφυλοφιλία καὶ γι᾿ αὐτὸ στὸ Συμπόσιο γράφει ὅτι ὅπου θεσπίστηκε ὡς ἀτιμωτικὴ ἡ ὁμοφυλοφιλικὴ σχέση (τὸ χαρίζεσθαι ἐρασταίς) ἡ ρύθμιση αὐτὴ ὀφείλεται στὴν ἐλαττωματικότητα τῶν νομοθετῶν, στὴν αὐθαιρεσία τῶν κυβερνώντων καὶ στὴν ἀνανδρία τῶν κυβερνωμένων.

Μὲ ἀφετηρία αὐτὴ τὴ διαπίστωση, ὁ Πλάτων συνδέει τὴν ἀποδοχὴ τῆς ὁμοφυλοφιλίας μὲ τὴ δημοκρατία.

Ἀνέφερα τὴν ἑλληνικὴ ἔκφραση (χαρίζεσθαι ἐρασταίς) ἐπιδὴ ὁ ὅρος «ὁμοφυλοφιλία» δὲν ὑπῆρχε στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα οὔτε καὶ στὴν ἀρχαία Ρώμη, παρ᾿ ὅλο ποὺ ἄλλοι ὅροι γιὰ σεξουαλικὲς πράξεις καὶ προτιμήσεις ἔχουν ἑλληνο-λατινικὴ προέλευση, ὅπως: παιδοφιλία, αἱμομιξία, φετιχισμὸς κ.λπ.

Στὴν ἀρχαιότητα ὴ ὁμοφυλοφιλία δὲν ἀποτελοῦσε πρόβλημα, ἐπειδὴ ἡ προσοχὴ δὲν στρεφόταν στὴ σεξουαλικὴ πράξη, ἀλλὰ στὸν ἔρωτα ἀνάμεσα σὲ πρόσωπα ποὺ μποροῦσε νὰ ὑπερβαίνει τὸ φύλο, γιατὶ ἦταν ἱκανὸς νὰ συμπεριλαμβάνει πολιτισμικές, πνευματικς καασθητικς διαστάσεις. Αὐτὸς ἦταν ὁ λόγος γιτὸν ὁποῖο ὁ ἀρχαῖος νομοθέτης Σόλων θεωροῦσε τὸν ὁμοφυλόφιλο ἐρωτισμὸ ὑπερβολικὰ ἀνώτερο γιὰ τοὺς δούλους, τοὺς ποίους γι᾿ αὐτὸν ἀκριβῶς τὸ λόγο ἔπρεπε νὰ ἀπαγορευτεῖ. Τὸ ἴδιο μοτίβο ἐπανέρχεται στὴν ἰσλαμικὴ φιλολογία τοῦ σουφισμοῦ, ὅπου μοφυλοφιλικὴ σχέση ἐκλαμβάνεται ὡς μεταφορὰ τῆς πνευματικῆς σχέσης ἀνάμεσα σὲ ἄνθρωπο καὶ Θεό.

Μὲ ασθητική, κουλτούρα, πνευματικότητα, θάρρος καὶ δύναμη εναι διαποτισμένος ρωτας τοῦ Ἀχιλλέα μὲ τὸν Πάτροκλο, τοΣωκράτη μτν Ἀλκιβιάδη καστὴ Ρώμη τοῦ δριανομτν Ἀντίνοο, στν περίπτωση τοῦ ποίου μεττὸ θάνατο τογαπημένου αὐτοκράτορας φιερώνει να μαντεο στὴ Μαντίνεια καδιατάσσει νὰ γίνονται ἀγνες στν θήνα, τὴν λευσίνα καὶ τὸ ργος, οποοι θὰ συνεχίσουν νδιεξάγονται γιὰ πάνω π200 χρόνια μετὰ τθάνατό του. λα ατσαν δυνατὰ στν ρχαῖο κόσμο, ἐπειδαὐτποὺ τιμοσαν στὸν μοφυλοφιλικἐρωτισμταν ρωτας ποδὲν πέκλειε τμοιο φύλο, ἀλλδὲν πικεντρωνόταν στφύλο καὶ δν ναγόρευε τὸ φύλο σὲ ἔμβλημά του.

Αὐτὴ ἡ τάση δὲν διακόπηκε στὶς ἀρχὲς τοῦ Μασαίωνα, γι᾿ αὐτὸ καὶ δὲν εἶναι ἐντελῶς ὀρθὸ νὰ ἀποδίδουμε στὸ χριστιανισμὸ τὴν καταδίκη τῆς ὁμοφυλοφιλίας.

Ἕνα ἐγχειρίδιο γιὰ τοὺς ἐξομολογητὲς τοῦ 7ου αἰώνα ὅριζε ὡς τιμωρία ἕνα ἔτος μετάνοιας γιὰ νήθικες πράξεις μεταξὺ νδρῶν, 160 μέρες γιὰ νήθικες πράξεις μεταξὺ γυναικῶν καὶ τρία ἔτη γιὰ τὸν ἱερέα ποὺ θὰ διέπραττε ἀνάλογα παραπτώματα. Οἱ ἐκκλησιαστικὲς ἱεραχίες μέχρι τὴ σύνοδο τοῦ 1179 δὲν θεωροῦσαν τὴν ὁμοφυλοφιλία πρόβλημα ἄξιο συζήτησης. Ὁ Ἀνσέλμος τῆς Ἀόστα, ὁ ὁποῖος ἔπειτα τιμήθηκε σὰν ἅγιος, μποροῦσε νὰ ἔχει ἐρωτικὲς σχέσεις πρῶτα μὲ τὸν Λανφράνκο, ἔπειτα μὲ μιὰ σειρὰ μαθητῶν του, σὲ ἕναν ἀπὸ τοὺς ὁποίους, τὸν Τζιλμπέρτο, ἀφιερώνει μιὰ ὁλόκληρη συλλογὴ ἐπιστολῶν ὅπου διαβάζουμε: «Ἀγαπημένε ἐραστή, ὅπου καὶ νὰ πᾶς ἡ ἀγάπη μου σὲ ἀκολουθεῖ, ὅπου καὶ νὰ σταθεῖς ὁ πόθος μου σὲ ἀγκαλιάζει. Πῶς θὰ μποροῦσα λοιπὸν νὰ σὲ ξεχάσω; Αὐτὸς ποὺ ἔχει χαραχτεῖ στὴν καρδιά μου σὰν τὴ σφραγίδα πάνω στὸ κερὶ πῶς θὰ μποροῦσε νὰ ἀποδιωχτεῖ ἀπὸ τὴ μνήμη μου; Χωρὶς νὰ σοῦ πῶ μιὰ λέξη γνωρίζεις ὅτι σὲ ἀγαπῶ. Καὶ τίποτα δὲν θὰ μποροῦσε νὰ ἡρεμίσει τὴν ψυχή μου ὅσο δὲν ἐπιστέφεις ἐσύ, ποὺ εἶσαι τὸ ἀποχωρισμένο ἄλλο μου ἥμισυ».

Μέχρι τὸν 7ο αἰώνα ἡ ἠθικὴ θεολογία ἀντιμετωπίζει τὴν ὁμοφυλοφιλία στὴ χειρότερη περίπτωση μὲ τὸ ἴδιο μέτρο μὲ τὸ ὁποῖο ντιμετωπίζει καὶ τὴν ἑτεροφυλόφιλη παράνομη συνουσία, χωρὶς νὰ διατυπώνει μιὰ ρητὴ καταδίκη. Μὲ τὶς σταυροφορίες τοῦ 8ου καὶ τοῦ 9ου αώνα ἐναντίον τῶν μὴ χριστιανῶν ἐγκαινιάζεται, ὅπως συμβαίνει πάντοτε σὲ κάθε «σύγκρουση πολιτισμῶν», ἕνα κλίμα μισαλλοδοξίας ὄχι μόνον ἐναντίον τῶν αἱρετικῶν ἀλλα καὶ τῶν Ἑβραίων, ποὺ ἐκδιώκονται ἀπὸ πολλὲς περιοχὲς τῆς Εὐρώπης. Μετὰ τὶς σταυροφορίες ἀκολουθεῖ ὴ Ἱερὰ Ἐξέταση, γιὰ νὰ καταδιώξει τὴ μαγεία ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιστήμη καὶ τὴ φιλοσοφία.κυπαρίσσια

Σὲ αὐτὸ τὸ κλίμα μισαλλοδοξίας πρὸς τὶς παρεκκλίσεις ἀπὸ τὸν κανόνα τῆς χριστιανικῆς πλειονότητας κανόνας ποὺ γίνεται ὅλο καὶ πιὸ αὐστηρός ἐμπλέκονται καὶ οἱ ὁμοφυλόφιλοι, Οἱ ὁποῖοι καὶ καταδιώκονται ὅπως οἱ αἱρετικοὶ καὶ οἱ Ἑβραῖοι.

Ἀλλὰ χαριστικὴ βολὴ θὰ λέγαμε, δηλαδὴ ἡ ὁριστικὴ καταδίκη τῆς ὁμοφυλοφιλίας, ἔρχεται στὸ 19ο αἰώνα μὲ τὴ γέννηση τῆς ἐπιστημονικῆς Ἰατρικῆς ἡ ὁποία ἀφοῦ ἔστρεψε τὸ βλέμμα της ἀποκλειστικὰ στὴν ἀνατομία, τὴ φυσιολογία καὶ τὴν παθολογία τῶν σωμάτων, ἀποφάνθηκε ὅτι, ἐπειδὴ τὰ σεξουαλικὰ ὄργανα προορίζονται γιὰ τὴν ναπαραγωγή, ποὺ εἶναι δυνατὴ μόνο μὲ τὴ συνεύρεση ἄντρα καὶ γυναίκας, κάθε σεξουαλικὴ ἔκφραση ἔξω ἀπὸ αὐτὸ τὸ πλαίσιο εἶναι παθολογική. Ἔτσι ὁμοφυλοφιλία ἀπὸ «ἁμάρτημα» ἔγινε «ἀσθένεια» καὶ ἡ ψυχανάλυση, ποὺ γεννήθηκε ἀπὸ τὴν ἰατρικὴ κουλτούρα, ἀφοῦ πρῶτα ὑπέδειξε στὸν Οἰδίποδα τὴν ὀρθὴ «ὄψη» τῆς ψυχικῆς ἀνάπτυξης, δὲν πέμενε παρὰ νὰ χαρακτηρίσει τὴν ὁμοφυλοφιλία «διαστροφή». Ἀναγνώρισε βέβαια ὅτι καθένας ἀπὸ μᾶς δὲν εἶναι περιορισμένος «ἀπὸ τὴ φύση» σὲ ἕνα φύλο, ὅτι ἡ σεξουαλικὴ ἀμφισημία, ἡ ἐνερητικότητα καὶ ἡ παθητικότητα ἐγγράφονται στὸ σῶμα κάθε ὑποκειμένου, ἀλλὰ ὕστερα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀναγνώριση δὲν δίστασε νὰ τοποθετήσει τὴν ὁμοφυλοφιλία στὴν ἐλατωματικὴ ψυχικὴ νάπτυξη. Δὲν ἦταν πλέον ἕνα ἁμάρτημα, ὅπως πίστευε ἡ θρησκεία, λλὰ μιὰ ναπηρία.

Μὲ αὐτὸ τὸ πιστημονικὸ ὑπόβαθρο, ὅταν ἔπειτα ἡ ἱστορία ρχισε νχορεύει στὸν παραληρηματικὸ ρυθμὸ τῆς φυλετικῆς καθαρότητας, οἱ ὁμοφυλόφιλοι συμμερίστηκαν τὴ μοίρα τῶν ναπήρων, τῶν Ἑβραίων καὶ τν Τσιγγάνων.

Τώρα περιμένουμε τν τυμηγορία τῆς Γεννετικῆς, ποία δὲν θὰ παραλείψει νὰ πετὸ δικό της λόγο γιὰ τὴν μοφυλοφιλία, ἕναν λόγο ποθὰ τὸν οκειοποιηθον πειτα οἱ ὁμοφυλοφοβικς ἐκκλησίες καὶ νομοθεσίες γιὰ νὰ πιβεβαιώσουν τς δικές τους δεολογικὲς καὶ θρησκευτικς θέσεις. Τί μπορομε νποῦμε σαττσημεο; τι ἡ Ἱστορία εναι γεμάτη κρίσεις καπροκαταλήψεις κατι ατποτὴν κυβερνάει δὲν εναι τόσο φύση τονθρώπου σο ὴ κουλτούρα του, ἡ ὁποία δν ἀρνεῖται τὴν ναφορὰ στφύση, ὅταν ατὸ τῆς χρησιμεύει στν θεμελιώνει τος θικος κανομικοὺς κανόνες. Ἀπὸ δσυνάγεται ἑπομένως ὁτι ἔχει δίκιο Πλάτων ὅταν λέει σχετικμὲ τν ὁμοφυλοφιλία ὅτι τὸ ληθηνπρόβλημα δν εἶναι τὸ φύλο ἀλλμᾶλλον δημοκρατία.






Μετάφραση – ἐπιμέλεια Θανάσης Γιαλκέτσης, Βιβλιοθήκη τῆς Ἐλευθεροτυπίας, 26.11.2004, σελ. 20-21.

 

 

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου